# Eigen profijt schaadt iedereen

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/eigen-profijt-schaadt-iedereen.html

## Achtergrond

Dit artikel verscheen in Economisch Statistische Berichten (jaargang 110, nummer 4846, 18 juni 2025) en kritiseert de bezuinigingsbeleid van kabinet-Schoof op ontwikkelingssamenwerking. Het kabinet koppelt hulp nu direct aan Nederlands exportbelang, wat volgens de auteur een breuk met decennia van internationaal beleid betekent.

## De historische context

Sinds 1949, toen Trumans Point Four Program van start ging en Nederland bijdroeg aan VN-hulpprogramma's, was er sprake van gecoördineerde ontwikkelingssteun. Dit beleid was niet gericht op louter zelfbehoud, maar op gezamenlijke internationale doelstellingen na dekolonisatie: economische groei in ontwikkelingslanden verhogen en armoede bestrijden.

## Bewezen effectiviteit van ontwikkelingshulp

Evaluaties (Cassen, 1994; Pronk, 2004) tonen aan dat ontwikkelingshulp werkt:

- Honderden miljoenen mensen geholpen
- Economische groei gestegen
- Infrastructuur gebouwd
- Drinkwatervoorziening verbeterd
- Kindersterfte gedaald
- Ondervoeding afgenomen
- Meer meisjes naar school
- Talloze levens gered door humanitaire hulp

Hulp werkt ook als katalysator voor bredere ontwikkelingsprocessen, zoals natievorming, rechtsstaat, conflictmanagement en milieumanagement.

## Rationele basis van hulpbeleid

Economen als Tinbergen (1967) en Chenery (1975) legden vast hoe hulp functioneerde. Aan de hand van economische modellen werden binnenlandse besparingen en benodigde hulp berekend om zelfhoudende welvaartsniveaus te bereiken. Dit rationele systeem lag ten grondslag aan de VN-strategie voor de Ontwikkelingsdecennia (1960–1980).

Andere economen (Saburo Okita, Goran Ohlin) droegen bij aan Wereldbank-rapporten waarin beleid werd uitgewerkt voor ontwikkelingslanden om hun zelfgekozen doelen te bereiken.

## Nederlandse traditie

Nederland handhaafde lang deze internationale norm, ongeacht de politieke samenstelling van het kabinet. De Nederlandse afdracht bleef boven internationale normen (Ruben, 2025).

## Problemen met gekoppelde hulp

Het nieuwe kabinetsbeleid koppelt hulp direct aan Nederlandse bedrijfsexport, wat:

- Internationale marktverhoudingen verstoort
- Andere landen tot navolging uitnodigt
- Belastinggeld verspilt
- Sterke bedrijven onterecht subsidieert
- Ontwikkelingslanden op kosten jaagt (dezelfde goederen zijn elders goedkoper)
- Weinig effectief is (Guillaumont et al., 2023)
- De prioriteiten van ontwikkelingslanden negeert

## Het bredere systeem

De internationale economische orde rust op gezamenlijk vastgestelde doelen en maatregelen: monetaire stabilisatie, handelspolitiek, investeringsbescherming, schuldenregelingen en milieubeheer. Deze afstemming diende allen, ook Nederland. Groeiende koopkracht van ontwikkelingslanden verhoogt hun importen, schept ruimte voor investeringen en bevordert economische stabiliteit.

Dit systeem kan niet eenzijdig worden verzwakt zonder de orde zelf te ondermijnen – net als in binnenlandse economieën.

## Conclusie

Kortzichtig eigenbelang schendt iedereen, inclusief Nederland. De nieuwe aanpak helpt noch ontwikkelingslanden, noch Nederland.