# Geen tweede kans

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/geen-tweede-kans.html

## De vertellingen van Grass en Malamud

In zijn roman *De Rattin* beschrijft Günter Grass een wereld waarin de mensheid zichzelf te gronde heeft gericht en de ratten de macht hebben overgenomen. De Rattin droomt van een mogelijkheid waarin mensen opnieuw zouden kunnen beginnen in vrede en liefde, maar erkent cynisch dat dit slechts een droom is. De werkelijkheid is onomkeerbaar – het is te laat.

Bernard Malamud's *God's Grace* vertelt van een tweede zondvloed waarbij één man, Cohn, door God wordt gespaard. God verklart dat deze zondvloed niet door Hem is veroorzaakt, maar het gevolg is van menselijke zelfverraad. Cohn belandt op een eiland met apen en probeert opnieuw te beginnen, alle vroegere fouten vermijdend. Hij leert de apen normen en waarden. Toch herhalen zij precies dezelfde fouten als de mensheid eerder maakte, en uiteindelijk wordt Cohn door zijn leerlingen geofferd. De boodschap: de mensheid is onverbeterlijk.

## De moraal: geen tweede kans

Deze verhalen zijn niet bedoeld als doemscenario's, maar als gelijkenissen met een moraal: Menschen moeten nu samen het beste van wat zij hebben maken, want er volgt geen tweede kans. Dit vereist voorzichtigheid, wijsheid, samenwerking en het niet afwentelen van risico's op toekomstige generaties.

De werkelijkheid toont echter ander gedrag: onmatige consumptie, hebzucht, klimaatverslechtering, groeiende economische ongelijkheid, religieuze tegenstellingen en geweld om eigenbelang op te leggen.

## Erosie van beschermende constructies

De mensheid heeft door de geschiedenis heen beschermende constructies gebouwd: internationaal recht, mensenrechten, milieu- en klimaatverdragen, de Verenigde Naties, sociale welvaartsstaat en non-proliferatieverdragen. Deze waren gebaseerd op voorzorg en boden mogelijkheden om afwijkend gedrag te corrigeren.

Het kernprobleem is niet zozeer de bedreigingen zelf, maar de erosie van de capaciteit om ze te keren. Deze constructies worden afgebroken en overeengekomen rechtsbeginselen worden met de voeten getreden – niet door toeval, maar door bewuste handelingen gebaseerd op eigenbelang en machtsstreven.

## De wijsheid van de arme man

Een derde verhaal uit Prediker biedt perspectief: een stad wordt belegerd, maar niemand luistert naar de arme, wijze man die haar zou kunnen redden. "Wijsheid is beter dan kracht, maar de wijsheid van de arme wordt veracht."

## Conclusie

Zonder tweede kans moet de eerste en enige kans zo goed mogelijk worden benut. Daarom is het essentieel om in economie en politiek niet alleen naar luide beweringen te luisteren, maar ook oor te lenen aan vaak onopvallende, niet door macht of status gecorrumpeerde stemmen die vraagtekens zetten bij de vanzelfsprekendheid van het eigenbelang.