# Hebzucht of grief?

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/hebzucht-of-grief.html

## De verwarring tussen oorzaken en motieven

Gewelddadige conflicten in ontwikkelingslanden worden vaak verkeerd begrepen. De oorzaken van conflicten zijn niet hetzelfde als de motieven van individuele strijders die zich laten rekruteren. Toch worden deze twee regelmatig door elkaar gehaald.

## Collier's these over hebzucht

Econoom Paul Collier stelt in zijn boek *The Bottom Billion* dat de meeste conflicten economische oorzaken hebben. Hij onderscheidt twee hoofdmotieven voor geweld: greed (hebzucht) en grievance (grieven). Volgens Collier gaat het vooral om hebzucht, niet om echte grieven. In onderzoek naar conflictgebieden worden grieven vaak afgedaan als aangepraat, gekunsteld of irrelevant.

## Kritiek op Collier's onderzoek

Colliers macro-econometrische aanpak heeft ernstige beperkingen:

- Vergelijkingen tussen landen doen geen recht aan de diversiteit van ontwikkelingsprocessen
- De verklarende factoren zijn gering in aantal, slecht omschreven en moeilijk meetbaar
- Zijn definitie van een conflict is discutabel
- Zijn omschrijving van grieven lijkt vooringenomen
- Hij verwart oorzaak met gevolg: dat combattanten zich laten leiden door opportunisme en persoonlijke verrijking betekent niet dat dit de oorzaak van het conflict is

## De complexiteit van conflicten

Achter geweld in Afrika, Azië, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika liggen talloze factoren: economische, politieke, geografische, culturele, religieuze en etnische. Deze zijn deels binnenlands, deels bepaald door het buitenland. Historie speelt altijd een rol. Ieder conflict is situatie-specifiek.

## Bevindingen uit gerichte onderzoeken

Macro-onderzoek moet worden getoetst door onderzoek naar specifieke situaties. Het proefschrift van Saskia Baas *From Soldiers to Civilians and from Civilians to Soldiers* geeft inzicht in motieven van strijders uit Zuid-Soedan.

Haar bevindingen tonen aan dat:

- Naast persoonlijke grieven (wraak) en politieke stellingnames (zoals streven naar onafhankelijkheid) ook veiligheidsredenen een rol spelen
- De zucht naar economisch profijt slechts gering was
- Het belangrijkste motief was **veiligheid**: mensen werden rebel om zichzelf en hun familie te beschermen
- Gedwongen rekrutering en gebrek aan alternatieven speelden grote rol

Dit ondermijnt de greed-versus-grievance-theorie aanzienlijk.

## Verschil tussen motieven van gerekruteerden en opstandelingen

De motieven van mensen die zich laten rekruteren in bestaande conflicten zeggen niets over de oorzaken van die conflicten. Echter, de motieven van mensen die zelf in opstand komen – zoals in Syrië en Libië – geven wél inzicht in de werkelijke oorzaken. In die situaties draait het echt om grievance, niet om greed.