# Het loopt uit de hand

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/het-loopt-uit-de-hand.html

Kolom van Vice Versa, oktober 2014

## Drie centrale vragen

Drie vragen dringen zich op nu dagelijks beelden van oorlog en geweld te zien zijn: leidt vooruitgang tot meer vrede? Zijn de internationale verhoudingen anders dan in 1914? Herleeft de Koude Oorlog?

## Geruststellende stellingen

Er zijn veel geruststellingen beschikbaar: staten voeren steeds minder oorlog met elkaar en het aantal slachtoffers is geringer dan in de eerste helft van de twintigste eeuw. Frankrijk, Duitsland en Engeland werken binnen Europa vreedzaam samen. De ideologische tegenstellingen van de Koude Oorlog zijn achterhaald.

## Waarom toch bezorgd?

De grote Europese oorlogen en koloniale veroveringsoorlogen behoren inderdaad tot het verleden. Maar binnen oude en nieuwe natiestaten zijn ernstige conflicten ontstaan, voortkomend uit dekolonisatie, machtsstrijd, ideologische, religieuze en etnische tegenstellingen, en strijd om grond, water en welvaart.

## Conflicten wereldwijd

**Azië:** De onafhankelijkheid van India, Pakistan en Bangladesh in de jaren veertig, gevolgd door postkoloniaal geweld in Indonesië en Cambodja. Huidige oorlogen in Afghanistan, Iran/Irak, Syrië/Libanon en Israel/Palestina groeien uit tot regionale conflicten.

**Afrika:** Binnenlands geweld in Soedan, Congo, Oeganda, Nigeria (jaren zestig), Angola en Mozambique (jaren zeventig), Chad (jaren tachtig), Algerije (jaren negentig), en na de eeuwwisseling Egypte, Libië, Mali en de Centraal Afrikaanse Republiek.

**Latijns en Midden Amerika:** Oorlogen tussen erfgenamen van kolonisatoren en inheemse groepen (Bolivia, Ecuador, Guatemala) en ideologische conflicten (Argentinië, Uruguay, Brazilië, Chili, Peru, Colombia). Often ging het om macht en profijt: grond, olie, mineralen en drugs.

**Voormalige Sovjet Unie:** Conflicten in Tsjetsjenië, Georgië en Oekraïne ontstaan uit postkoloniale staats- en natievorming, mengsels van identiteitsconflicten, nationalisme en strijd om macht.

## Veranderde karakter van conflict

De conflicten vormen een nieuwe fase in de geschiedenis van de afgelopen zestig jaar. Hoewel mogelijk minder slachtoffers dan vroeger, zijn de aantallen nog steeds enorm. De conflicten zijn niet afgenomen; integendeel, aspiraties en actieradius van strijdende partijen reiken over nationale grenzen heen, met geopolitieke gevolgen.

## Koude Oorlog versus nu

De Koude Oorlog had ideologische dimensie (kapitalisme versus communisme) maar zeker na de Cubaanse raketcrisis ook rationaliteit in het machtsevenwicht. Beide leiders vertoonden voorspelbaar gedrag. Het huidige geopolitieke dispuut tussen Oost en West is minder rationeel en daarom riskanter.

## Gevaar herhaalt zich

In 1914 wilde geen enkele staat oorlog; het proces liep uit de hand door nationalisme, militarisme, overmoed en onkunde. Een internationale orde ter beteugeling van geweld bestond niet. Nu wel, maar sterk verzwakt. Het kan opnieuw uit de hand lopen.