# Iets te verbergen?

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/iets-te-verbergen.html

## De onafhankelijkheid van Suriname

Tijdens de onafhankelijkheidsbesprekingen in 1975 adviseerde Nederland Suriname geen eigen leger op te bouwen. Suriname zou, net als Costa Rica, internationale veiligheidsgaranties kunnen inroepen. Nederland waarschuwde voor militaire coup's in jonge staten, waarin de veiligheidsbedreiging vaak van binnenuit kwam.

De Surinaamse partners stelden daar tegenover dat een staatsgreep binnen hun democratische bestel ondenkbaar was. Suriname had meer ervaring met democratische procedures dan andere voormalige koloniale landen: vrije verkiezingen, parlementaire verantwoording, onafhankelijke rechtspraak, vrije vakbeweging en vrije pers.

## De staatsgreep van 1980

Dit vertrouwen in de democratie bleek onterecht. De staatsgreep van 1980 maakte een eind aan alle democratische verworvenheden. De regering Arron had zich hooghartig opgesteld in een arbeidsconflict met beroepsmilitairen, maar dit rechtvaardigde geen militaire coup. Arron had zich aan de wet gehouden en mensenrechten gerespecteerd.

## Nederlandse reactie op de coup

Als oppositiewoordvoerder in het parlement kreeg de auteur groen licht van zijn fractie om de coup te veroordelen. Regeringspartijen en de Nederlandse regering zelf waren minder uitgesproken. De auteur interpreteerde dit als diplomatieke voorzichtigheid.

Opvallend was wel dat de Nederlandse militaire attaché in Paramaribo, kolonel Valk, connecties had met couppleger Bouterse. Nederland begon Bouterse's marionettenregering meer hulp te geven, wat de auteur als een politieke vergissing zag.

## Gesloten Nederlandse archieven

De auteur was ervan overtuigd dat officiële Nederlandse archieven zouden aantonen dat Nederland niet bij de staatsgreep betrokken was geweest. Maar de Nederlandse regering besloot onlangs die archieven tot 2060 gesloten te houden, met verwijzing naar nationale veiligheid en privacyoverwegingen.

Dit heeft de auteur doen twijfelen. Het sluiten van archieven veel langer dan gebruikelijk geeft aanleiding tot speculatie: welke belangen worden gediend? Wiens privacy? In 2060 leeft niemand meer die bij de coup betrokken was.

## Gevolgen voor Nederlands-Surinaamse relaties

Door deze geheimzinnigheid laadt Nederland de schijn op zich dat het iets te verbergen heeft en mogelijk betrokken was bij de staatsgreep van 1980 en indirect medeverantwoordelijk voor de decembermoorden in 1982. Dit speelt Bouterse in de kaart en ontkracht kritiek op Surinaamse amnestiewetten.

Arron had zich al zeer verbitterd getoond over de Nederlandse houding. Hij had jaren gevangen gezeten en was gemarteld. Ook zijn opvolger als premier, Venetiaan, verweet Nederland de coup te hebben toegestaan en de coupplegers te hebben ondersteund. Deze schijn heeft al lang een schaduw op de betrekkingen liggen. Het besluit de archieven gesloten te houden maakt die schaduw nog donkerder.