# Macht en vrijheid

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/macht-en-vrijheid.html

Vice Versa, april 2011

## De toespraak van Babangida

Twintig jaar geleden hield de nieuwe president van de Afrikaanse Unie een toespraak waarin hij zijn collega-presidenten oproepte de schuld voor Afrika's problemen niet bij het kolonialisme, maar bij zichzelf te leggen. Hij stelde dat Afrikaanse leiders na de dekolonisatie de soevereiniteit niet aan hun burgers hebben overgedragen, maar juist hun machtsbasis hebben beveiligd en leiderschap hebben gemystificeerd. Dit leidde tot opstand, vluchtelingenstromen en stagnatie.

De spreker riep op tot afschaffing van dictatuur en niet-representatieve machtsverhoudingen en tot invoering van democratische systemen in heel Afrika voor het einde van de eeuw.

## Hypocrisie en contradicties

De ironie was groot: de spreker was president Babangida van Nigeria, die zelf via een militaire staatsgreep aan de macht was gekomen. Onder zijn bewind nam corruptie toe. Hoewel Babangida vrije verkiezingen beloofde, erkende hij de uitkomst niet en bleef aan de macht.

Dit roept de vraag op of het louter hypocrisie was of dat Babangida dacht erger te voorkomen door aan het bewind te blijven. Zijn opvolger Abacha schond inderdaad mensenrechten op grote schaal en liet opposanten zoals Ken Saro Wiwa executeren.

## Obasanjo's teleurstellende presidentiaat

Een van Abacha's gevangen opposanten was Obasanjo, eveneens voormalig couppleger en ex-president. Na vrijlating werd Obasanjo opnieuw tot president verkozen met hoge verwachtingen. Toch bleven corruptie, politiek geweld en manipulatie van de rechterlijke macht onder zijn bewind wijd verspreid.

## Geldende patronen op latere vergaderingen

Jaren later, op een volgende vergadering van de Afrikaanse Unie onder leiding van Kofi Annan, waren alle Afrikaanse presidenten aanwezig. Het aantal dat via militaire staatsgreep aan de macht was gekomen, was kleiner dan in eerdere decennia. De meesten waren via verkiezingen aan het bewind, hoewel deze verkiezingen vaak twijfelachtig waren.

Annan vermaande presidenten die grondwettelijk toegestane tweede termijnen gebruikten om de grondwet te wijzigen voor verdere termijnen. Hij waarschuwde hen: "Doe dat niet, zelfs niet wanneer u denkt dat het landsbelang ermee is gediend. Dat is het niet."

Dit veroorzaakte donderend applaus onder het gehoor, waar presidenten zoals Museveni van Uganda en Deby van Mali aanwezig waren - politici die zich juridisch in bochten hadden gewrongen om aan het bewind te blijven.