# Op naar een hervormde Europese Unie

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/op-naar-een-hervormde-europese-unie.html

## Waarom ontwikkelingsdenkers zich met Europa moeten bezighouden

Ontwikkelingsprofessionals concentreren zich meestal op wereldwijde vraagstukken buiten Europa. Dit is jammer om drie redenen: de Europese ontwikkelingsgeschiedenis biedt lessen voor ontwikkelingspolitiek elders; Europa speelde een dominante rol overzee en het begrijpen daarvan helpt onheil dat Europa veroorzaakte te herstellen; en Europa zelf kampt nu met stagnatie en mogelijk implosie, waardoor historische cirkelgangen nuttig zijn om te bestuderen.

## De rol van Europa in globale theorieën

In dependencia-theorieën was Europa het centrum en vormden ontwikkelingslanden de periferie. Na de Koude Oorlog leidde globalisering tot integratie van ontwikkelingslanden in een door het Westen gedicteerde wereldmarkt. Het dominante narratief werd dat Westers neoliberalisme economische groei wereldwijd bevordert.

## Huidige wereldwijde instabiliteit

Sinds de eeuwwisseling zien we wereldwijde instabiliteit: klimaatverandering, financiële crises, burgeroorlogen, vluchtelingen, geopolitieke conflicten, religieus fundamentalisme, economische ongelijkheid en afbrokkeling van de rechtsorde.

## Het nostalgische argument

Velen pleiten voor terugkeer naar nationale munten, binnengrenzen en het einde van EU-uitbreiding. Ze stellen dat de EU slecht is voor Europa en dat terugkeer naar historische Europese waarden—kleinschaligheid, diversiteit en nieuwsgierigheid—zal helpen. Dit is echter een drogreden.

Het historische Europa van weleer werd gekenmerkt door nationalisme, imperialisme, fascisme, nationaalsocialisme en wereldoorlogen. De Europese Unie stopte deze nachtmerrie. De EU maakte Europa beter en breidde de realisering van waarden—vrijheid, gelijkheid, broederschap, democratie—uit tot buiten Europa's grenzen.

## Hoe de EU succesvol was

Drie strategische factoren waren doorslaggevend:

**Gemeenschap van waarden**: De EU was een vredesproject dat Europese naties economisch met elkaar verbond op voet van sociale gelijkheid.

**Stap-voor-stap benadering**: Eerst kolen en staal, dan landbouw, handel, interne markt, vrij verkeer, gelijke sociale en grondrechten, milieubeleid, begrotings- en monetair beleid, Schengen, Frontex, de Euro. Bij elk knelpunt werd gezamenlijk besloten op basis van eerder overeengekomen waarden.

**Evenwichtige structuur**: De Ministerraad, Commissie, Parlement en Hof van Justitie hielden elkaar in evenwicht zodat rechten werden gegarandeerd en grote landen kleine niet zouden overheersen.

## Huidige problemen

De EU maakt nu fouten. Voor het eerst in haar geschiedenis maakt zij mensen armer (Griekenland). Vluchtelingen worden buitengesloten. Technocratie verstikt democratie. Europese politici hebben de kant van het kapitaal gekozen en rechtvaardigen dit met neoliberale argumenten. Het vertrouwen van burgers in politici en instellingen is verdwenen.

## Vooruit, niet achteruit

Teruggaan naar nationale staten is geen oplossing—dan zou de historische nachtmerrie terugkeren. Afzonderlijke naties kunnen geen tegenwicht bieden aan transnationaal kapitaal en grote landen als Rusland, Amerika en China. Ze zijn zwak tegen transnationale dreigingen.

Europa kan niet terug en mag niet terug. De EU, beter dan dertig afzonderlijke landen, kan wereldwijde ontwikkelingen positief beïnvloeden.

## Conclusie

Een hervormde Europese Unie is nodig: humaan, sociaal, democratisch en open. Terug naar de waarden van weleer, maar dan wel uitgevoerd.