# Vergeten

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/vergeten.html

*Roodkoper, november 2009*

## De vergeten steden

Miljoenen vluchtelingen en ontheemden leven in kampen aan de randen van de moderne wereld. Deze kampen worden zelden gesloten en groeien uit tot bescherming tegen voortdurend of nieuw gevaar. Hele generaties vluchtelingen vegeteren daar tientallen jaren, geboren en gedoemd te sterven binnen dezelfde grenzen.

## Bestendiging in plaats van oplossing

De buitenwereld biedt nauwelijks perspectief op een nieuw leven buiten het kamp. In plaats daarvan wordt het vluchtelingenbestaan bestendigd met voedselhulp, plastic zeil, waterpompen en medische zorg. Dit is gemakkelijker en goedkoper dan het beslechten van het onderliggende geweld.

De kampen transformeren in steden met eigen economie en machtsverhoudingen. Markten ontstaan, maar ook prostitutie, drugsgebruik, misdaad en geweld. Guerrillastrijders verschuilen zich er en nieuwe combattanten worden gerekruteerd.

## Een leven vol onzekerheid

De kampen worden gekenmerkt door voortdurende onzekerheid: onvoldoende water en sanitaire voorzieningen, ongewis voedsel, willekeurige autoriteiten en bedreigde veiligheid.

Het leven in de meeste kampen wordt bepaald door trauma's en onzekerheid. Waar blijdschap dat men is gered soms in volharding resulteert, overheerst in de meeste kampen lijden en desolate leegte.

## Leven tussen herinnering en verwachting

Alle vluchtelingenkampen worden bepaald door twee dingen: herinnering en verwachting. De herinnering overheerst—van bombardementen, verkrachtingen, moorden, vlucht en doodsbedreigingen. In Darfur werd één op zeven vluchtelingen gedood.

Naast traumatische herinneringen leven vluchtelingen met hoop het kamp te verlaten en verwachtingen over daarna: terugkeer naar huis, herstel, of een nieuw bestaan elders.

Vluchtelingen vertellen hun verhalen telkens opnieuw—vijfentwintig miljoen verhalen waarin het verleden overheerst. Tegelijkertijd zijn zij geboeid door de toekomst: er wordt gehoopt, zij het weinig verwacht. Het is leven tussen hoop en wanhoop.

## Het lege heden

Het kamp is statisch en dood, maar deel van een turbulente geschiedenis. Het dagelijkse leven is een optelsom van verhalen, herinneringen en verwachtingen. Maar wanneer verwachtingen worden beschaamd en hoop verloren gaat, rest niets meer.

Het heden wordt dan volstrekt leeg: geen werk, onvoldoende informatie, geen zinvol onderwijs, onzekerheid over voedsel, water, gezondheid en veiligheid. Alleen wachten zonder verwachting. Men voelt zich vergeten, buitengesloten, rechteloos, machteloos—een gevoel dat terecht is, want voor de buitenwereld is de vluchteling een loser, irrelevant, een last, rechteloos.

## Van wijkplaats tot schroothoop

Voor miljoenen vluchtelingen staat het verleden gelijk met geweld en dood, het heden en toekomst met leegte en lijden. Het kamp begon als wijkplaats en schuilhoek, maar werd een stortplaats en schroothoop.

De buitenwereld bedekt het kamp met liefdadigheid om haar geweten te sussen, maar beschermt zich in werkelijkheid tegen het kamp met onverschilligheid. In plaats van ontheemden op te nemen, worden zij weggestopt, ver van eigen steden, uit het zicht, in onderaardse kerkers en oubliëtten.

## Het risico van radicalisering

Hoe langer dit duurt, hoe meer lijdzaamheid en resignatie—"er valt toch niets aan te doen"—maar ook meer bitterheid, frustratie en wrok.

Naarmate vluchtelingen zich meer vergeten voelen, groeit het risico dat het geweld waaruit zij vluchtten wordt gevoed door de kamp-situatie. Uiteindelijk kunnen vluchtelingen het kamp zien als bolwerk voor hun eigen waarheid, waar zij een generatie voortbrengen zonder iets te verliezen.

De wrok van die generatie geldt niet alleen de vijand van hun ouders, maar de hele wereld: "de buitenwereld heeft ons afgeschreven, nu schrijven wij die wereld af."