# Vluchten als noodweer

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/vluchten-als-noodweer.html

## Waarneming en werkelijkheid

Wie vluchtelingen ontmoet, ziet beelden van ontbering en verlatenheid en hoort verhalen over dood en overleven. De werkelijkheid daarachter – massamoord, marteling, verkrachting – onttrekt zich echter aan waarneming. Overlevenden kunnen het nauwelijks verwoorden en willen de verschrikkingen liever verdringen om niet opnieuw het trauma te beleven.

## Vluchten als verzet

Vluchten is noodweer. Mensen die vluchten komen in verzet tegen:
- Onderdrukking door dictatoriaal regime, politie en geheime diensten
- Armoede en economische machtsstructuren
- Oorlogsgeweld
- Onleefbare milieuomstandigheden door droogte en klimaatverslechtering

Deze factoren versterken elkaar meestal in onderlinge samenhang tot catastrofale situaties.

## De realiteit van vlucht

Niemand vlucht luchthartig. Men vlucht omdat thuis niet meer te leven valt – niet om geluk te zoeken, maar om ongeluk te ontsnappen. Niet iedereen kan vluchten; de sterksten nemen de wijk, soms net op tijd, vaak wanneer het al te laat is.

Onderweg sterven velen. Ze worden blootgesteld aan honger, dorst, verdrinking, uitbuiting, mensenhandel en slavernij. Hun aantal is onbekend; zij hebben geen naam, geen gezicht en worden niet geteld.

Vlucht is een struggle for life vol ontmoetingen met mensensmokkelaars, chantage, manipulatie en uitbuiting. Het is survival of the fittest.

## Aankomst en wantrouwen

Wie aankomt – soms na jaren – loopt groot risico tegengehouden en teruggestuurd te worden. Vluchtverhalen van getraumatiseerden vertonen lacunes door verdrongen ervaringen en worden gewantrouwd. In landen zonder vrijheden en rechten, waar willekeur heerst en documenten ontbreken, is men gedoemd tot illegaal bestaan.

Ook vluchtelingen zelf worden gewantrouwd. Ze worden gezien als 'anders' en bedreiging voor Europees comfort. Media besteden slechts minuten aan hun verhaal, waardoor Europeanen afgeleide, onvolledige beelden krijgen.

## Politieke reacties

Het debat wordt gedomineerd door 'not in my backyard'-mentaliteit, grenssluiting en 'eigen volk eerst'. Dit getuigt van onvoldoende solidariteit, struisvogelpolitiek en hypocrisie. Onderdrukking, oorlogsgeweld, armoede en klimaatverslechtering nemen echter toe, niet af – dus meer mensen zullen vluchten.

## Westerse verantwoordelijkheid

Catastrofes zijn niet alleen schuld van betrokken landen zelf. Ze zijn geworteld in:
- Koloniale verhoudingen die het Westen schiep
- Westerse steun aan onderdrukkenderegimes die eigen geopolitieke belangen dienen
- Door het Westen gedomineerde economische verhoudingen: land grabbing, overbevissing, plundering van grondstoffen, wapenhandel, kapitaalvlucht

Het verzet van vluchtelingen is aanklacht tegen onrecht gevoed door het Westen. Westerse voorsprong berust niet alleen op eigen verdienste, maar mede op achterstelling van anderen. Wie vluchtelingen beschouwt als niet-thuishorend in Westerse beschaving, zet onrecht voort.