# Voorloper

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/voorloper.html

## Evaluatie Nederlandse ontwikkelingshulp in de jaren zestig

Eind jaren zestig werd een officiële evaluatie van de Nederlandse ontwikkelingshulp uitgevoerd in opdracht van Minister Bot. Een interuniversitair onderzoeksteam onder leiding van Professor Janssen uit Tilburg, waarvan de auteur deel uitmaakte, onderzocht de optimale besteding van hulpguldens.

De centrale vraag - wat is de optimale verdeling van marginale hulpguldens tussen landen - kon wetenschappelijk niet objectief worden beantwoord. Wel concludeerden de onderzoekers dat er geen causaal verband bestaat tussen hulp en economische groei, maar dat het zinvol is naast behoefte ook groeipotentie in aanmerking te nemen. Technische bijstand kon deze potentie verhogen en zo de effectiviteit verbeteren.

## Projecthulp versus programmahulp

Een tweede deelrapport, gebaseerd op een model van Tinbergen, onderzocht het verschil tussen project- en programmahulp. De bevinding was dat elk investeringsproject aanvullende financiering in complementaire sectoren (infrastructuur, energie) vereist, ongeveer gelijk aan de directe investeringsuitgaven. Dit pleitte voor programma-, begrotings- of betalingsbalanshulp boven projecthulp, tenzij projecthulp werd verdubbeld zonder bestedingsvoorwaarden.

## Implementatie en verdere ontwikkeling

Toen het rapport uitkwam, was Minister Bot al afgetreden. Zijn opvolgers Udink en Boertien deden weinig met de aanbevelingen. Bij aantreden als minister in 1973 verklaarde de auteur alle beleidsaanbevelingen uit te voeren. Hij nam ook het initiatief tot instelling van een onafhankelijke inspectie- en evaluatie-eenheid (IOV), die onderzoeken zou uitvoeren zonder censuur. Alle studies zouden met een beleidsnota van de minister naar de Kamer gaan. Alle opvolgers hebben zich hieraan gehouden.

## Historische waardering

Bot was wereldwijd de eerste minister die een totale beleidsevaluatie ondernam. Tien jaar later liep Nederland opnieuw voorop met de instelling van IOV.

Dit wordt echter niet door iedereen erkend. In hun standaardwerk over vijftig jaar Nederlandse ontwikkelingssamenwerking (1949-1999) beschrijven Malcontent en Nekkers de beleidsfilosofie als 'Doe wel en zie niet om'. Zij vermelden het evaluatierapport van 1969 niet en verwijzen pas in de voorlaatste alinea naar de Inspectie.

Volgens Prins Claus, Inspecteur Ontwikkelingssamenwerking, is het Nederlandse ontwikkelingsbeleid geïnspecteerd en geëvalueerd als geen ander, en zijn de uitkomsten altijd serieus genomen - iets dat meer onderstreeping verdient gegeven huidige debatten over de effecten van ontwikkelingssamenwerking.