# Voorzorg of Spijt?

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/columns/dutch/voorzorg-of-spijt.html

*Rood Koper*, herfst 2003

## Klimaatverandering als wetenschappelijk feit

Klimaatverandering is niet nieuw, maar de recente veranderingen gaan sneller dan ooit tevoren. Hoewel incidentele waarnemingen niet bewijzend zijn, is de wetenschappelijke consensus duidelijk: er is een trendbreuk opgetreden in het natuurlijke klimaatproces, vooral veroorzaakt door menselijk handelen. De langdurige economische groei gepaard met het gebruik van fossiele energie heeft geleid tot structurele stijging van de aardtemperatuur door verhoogde uitstoot van broeikasgassen.

De gevolgen manifesteren zich: zeespiegelstijging, veränderde weerpatronen, gletsjersmelting en afkalving van ijskappen. Hoewel veel onzekerheid blijft bestaan over details zoals de relatie met biodiversiteit en ecosystemen, is de kern van het probleem onbetwist: veranderingen zijn ongekend snel, veroorzaakt door menselijk handelen, en hebben grootste gevolgen voor kwetsbare regio's, vooral ontwikkelingslanden.

## Het voorzorgsbeginsel

Het zogeheten voorzorgsbeginsel vormt de basis van het Kyoto-protocol. Dit beginsel stelt dat, zelfs zonder onomstotelijk wetenschappelijk bewijs, voorzorg moet worden betracht wanneer schade zeer waarschijnlijk is. Dit is rationeel gedrag, vooral waar eigen veiligheid in het geding is.

Het grote verschil met andere risico's is dat klimaatschade zich in de toekomst voordoet en vooral komende generaties treft. Huidige generaties kunnen schade berokkenen aan toekomstige generaties, maar niet andersom. Het vertrouwen op toekomstige technologie om geërfde risico's op te lossen is onverantwoordelijk en onethisch.

## Internationale rechtsgeldige afspraken

De politieke acceptatie van het voorzorgsbeginsel tijdens de Wereldmilieuconferentie in Rio de Janeiro in 1992 was een doorbraak. Het Klimaatverdrag is het eerste internationale verdrag waarin dit beginsel rechtsgeldige vorm kreeg. Dit verdrag moet spoedig operationeel worden, zodat ander beleid kan volgen: afspraken over biodiversiteit, nucleaire risico's en genetische manipulatie.

## Betekenis voor globalisering

Het Klimaatverdrag was in de jaren negentig het enige verdrag van wereldbelang dat niet primair over handel, investeringen en geldstromen ging. Veel andere overeenkomsten (WTO, IMF) dienden vooral westerse belangen onder liberalisatie en marktconformiteit. Het klimaatverdrag toont aan dat wereldwijd onderhandelen over andere dan vooral economische belangen mogelijk is.

## Een goed verdrag ondanks onvolledigheid

Hoewel niet ideaal, is het Klimaatverdrag beter dan alle voorgaande milieuverdragen. Het is wereldwijd, concreet, met kwantitatieve doelstellingen, ambitieus en haalbaar. Het biedt flexibiliteit bij instrumenten, bevat rechtvaardige bepalingen voor ontwikkelingslanden, stimuleert duurzaam energiebeleid en schept mogelijkheden voor marktgerichte bedrijfsmaatregelen.

De weigering van de Verenigde Staten mee te doen onderstreept het belang voor andere landen om de bereikte overeenstemming daadwerkelijk uit te voeren en aan te tonen dat multilaterale aanpakken van wereldproblemen noodzakelijk zijn.