# Inzicht en Uitzicht

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/essays/dutch/inzicht-en-uitzicht.html

Essay in: Ronald van Raak (ed.) *Socialisme. What's Left?*, Diemen, 2004

## Over Joop Den Uyl

Joop Den Uyl was journalist, economist en wetenschapper die werkende reflecteerde. Hij stierf te vroeg om zoals zijn voorgangers Troelstra en Drees beschouwend terug te kijken. De auteur beschouwde hem als een van zijn twee leermeesters, samen met Tinbergen. Beiden waren socialisten: Den Uyl werd de meest linkse premier van Nederland tot dusver, Tinbergen de eerste Nobelprijswinnaar economische wetenschap.

Den Uyl onderscheidde zich door:
- Voortdurend zijn eigen gelijk ter discussie te stellen
- Naar wetenschappelijke onderbouwing te zoeken voor beleidsvoorstellen
- Structuren en machtsstructuren te willen ontmythologiseren

## De bundel Inzicht en Uitzicht

De belangrijkste geschriften van Den Uyl verschenen in 1978 in de bundel *Inzicht en Uitzicht. Opstelen over economie en politiek*, welke vijfentwintig jaar werk omspant. De titel weerspiegelt zijn zoeken naar beter begrip van maatschappelijke processen om daar meer greep op te krijgen en ze in een progressieve richting te sturen.

## Klassieke artikelen

### De smalle marge van de democratische politiek

Dit baanbrekende artikel verdedigt de politiek van kleine stappen en geleidelijke hervormingen via representatieve parlementaire democratie. In een tijd waarin links flirttte met buitenparlementaire acties, nam Den Uyl zonder omwegen stelling daartegen. Hij toonde aan dat juist door smalle marges te gebruiken grote doelen dichterbij kunnen worden gebracht. "Marges gebruiken is soms het verschil tussen een spiraal naar beneden of naar omhoog. Het verschil tussen uitzichtloosheid en perspectief, tussen hoop en wanhoop."

### Die tijd komt nooit meer terug

Deze rede uit 1977 was Den Uyls kernboodschap als premier na de oliecrisis van 1973. Hij bepleitte hervorming van de economische orde op grond van:
- Structurele schaarste aan energie en grondstoffen
- Verzadiging van markten in de westerse welvaartsstaat

Den Uyl pleitte voor selectief groeibeleid, meer aandacht voor ontwikkelingslanden, en *socialisatie van de vraag*: het in koopkrachtige vraag vertalen van behoeften die niet via de markt kunnen worden vervuld. Deze behoeften bestaan vooral in onderwijs, gezondheidszorg, ouderenzorg, volkshuisvesting en werkgelegenheid voor lager geschoolden.

## Eerdere artikelen

Den Uyl trok deze lijn door in eerdere werken zoals:
- "De kwaliteit van het bestaan" (1963)
- "Armoede in de welvaarstaat" (1965)
- "De kosten van economische groei en het Nederlandse groeibeleid" (1968)

Deze artikelen behandelden economische ongelijkheid en sociale achterstanden ondanks welvaartsgroei. Den Uyl wees op ongelijkheid niet alleen in inkomens, maar vooral in bevrediging van behoeften. Terwijl luxebehoeften steeds meer bestedingen kregen, bleven essentiële behoeften en publieke voorzieningen achter. Dit leidde tot vervreemding van grote bevolkingsgroepen.

Den Uyl pleitte daarom voor planmatige welvaartsontwikkeling.