# Geur van massamoord zal ik altijd herkennen

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/interviews/dutch/geur-van-massamoord-zal-ik-altijd-herkennen.html

Interview in Trouw, 24 april 2018

## Nieuw boek na hartinfarct

Jan Pronk heeft zijn nieuwe boek 'Strijd rond de grote meren' opgedragen aan de artsen en verpleegkundigen van de cardiologie-afdeling van het universiteitsziekenhuis in Bern. Vorig jaar kreeg hij daar een ernstig hartinfarct waarvan hij bijna niet is hersteld. Na zijn herstel besloot hij zich volledig op schrijven toe te leggen, wat hem enorm hielp bij zijn recuperatie.

Dit is zijn zevende boek, maar het eerste dat terugblikt in plaats van vooruit te kijken. Het behandelt de turbulente jaren tussen 1994 en 1998, toen Pronk als minister van ontwikkelingssamenwerking intensief betrokken was bij conflicten in Centraal-Afrika: de genocide in Rwanda, burgeroorlogen in Congo en Burundi, en de vluchtelingencrisis.

## Het archief

Voor dit boek dook Pronk in zijn eigen archief. Tijdens zijn politieke carrière verzamelde hij ongeveer 22.000 handgeschreven velletjes: aantekeningen van vergaderingen en veldbezoeken. "Gewone multomapblaadjes. Op elke reis nam ik een stapeltje mee met een kaftje eromheen." Hij legde een kaartsysteem aan met twee kaartenbakken vol lemma's om er orde in te scheppen.

## Rwanda als breekpunt

Dat Pronk met Rwanda begon, was geen toeval. "Dit was het ergste wat ik had meegemaakt." Hij compareerde het met de Holocaust: de massaliteit van de moord op ongeveer een miljoen mensen in slechts drie maanden was ongekend.

Pronk bezocht vijf weken na het begin van de genocide de Rusumo-brug over de Kagera-rivier, aan de grens tussen Rwanda en Tanzania. "Heel veel dode lichamen stroomden onder mij door. Bij een aantal van hen waren ledematen of hoofden afgehakt." In een half uur zag hij al honderd lichamen. Op die brug voelde hij piëteit met de slachtoffers, maar ook schuldgevoel.

## Verantwoording

Het boek is niet alleen een reflectie maar ook een poging rekenschap af te leggen. Pronk concludeert dat de internationale gemeenschap de ogen sloot voorafgaand aan de genocide en wegkeek toen die in volle hevigheid werd uitgevoerd. "Vanuit het Westen hebben we de zaak behoorlijk laten lopen."

Pronk erkent ook zijn eigen fouten. Hij had zich niet diepgaand op de hoogte gesteld van ontwikkelingen in Rwanda, noch als VN-functionaris in de jaren tachtig noch als minister toen hij Rwanda eind jaren tachtig van het lijstje van prioriteitenlanden afvoerde. "Ik trok die streep verkeerd."

## Herdenking

Pronk voelde 'opluchting' toen hij zijn gevoelens van medeverantwoordelijkheid kon uiten tijdens de eerste herdenking, een jaar na de genocide. Als enige buitenlander naast de VN-vertegenwoordiger sprak hij daar. Tienduizenden mensen waren naar de berg Rebero gekomen met borden waarop 'Where were you?' stond. "Het was dood- en doodstil."

## Verwerking

De multomapblaadjes hielpen Pronk vooral bij analytische, intellectuele en rationele verwerking: wat was echt gebeurd, wat was echt gezegd. "Natuurlijk was ik wel emotioneel betrokken maar het was belangrijk om mij daar niet door te laten overweldigen. Voor al die militairen en hulpverleners was het veel moeilijker. Ik kwam en ging."