# Heimwee naar ome Joop

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/interviews/dutch/heimwee-naar-ome-joop.html

Interview met Willem Pekelder in HP/De Tijd, 27 maart 2023

## De nostalgie naar Den Uyl

Sommigen krijgen schuim op de mond bij de naam Joop den Uyl, anderen vinden dat Nederland nooit zo'n goede premier heeft gehad. Nu Nederland steeds verder vastloopt, rijst de vraag of we niet wat van Den Uyl kunnen gebruiken. Mark Rutte en Edith Schippers waarschuwden echter dat we niet terug moeten naar het tijdperk-Den Uyl (1973-1977).

## Een progressief kabinet

Waren die jaren inderdaad zo slecht? Den Uyl leidde het progressiefste kabinet ooit. Tv-beelden tonen een charismatische man die ergens voor stond: spreiding van kennis, macht en inkomen. Hij trok massaal kiezers naar de stembus.

Bij de Kamerverkiezingen van mei 1977 was de opkomst bijna negentig procent - een percentage dat daarvoor en daarna nooit is gehaald. Kiezers hadden het gevoel dat hun stem betekenis had en verschil kon maken.

## Een veelzijdig intellect

Den Uyl (1919-1987) was een intellectueel die goed lag bij de gewone man - "ome Joop" op de bouwsteigers. Een wetenschapper die van sport hield, straatvechter en cultuurminnaar tegelijk. Een politicus van 'en en', niet van 'of of', zoals nu vaak het geval is.

## Profetische waarschuwingen

In zijn Paradiso-rede van mei 1981 waarschuwde Den Uyl voor het ik-tijdperk dat solidariteit en verzorgingsmaatschappij zou bedreigen. Hij voorspelde een "zorgenmaatschappij" waar onder het mom van individuele verantwoordelijkheid de samenleving in handen komt van een kleine groep machtigen.

Al in 1947 toonde Den Uyl vooruitziende geest. Hij waarschuwde voor de "efficiencynorm" en "jacht naar grotere productie en hogere winsten" die tot mammoetorganisaties leiden die lossstaan van de wil der burgers. Dit lijkt op 2023, een tijd van geglobaliseerde handel en aandeelhouderskapitalisme.

## Waarom nog stemmen?

'Waarom zou je nog gaan stemmen' is een veelgehoorde klacht. Mensen voelen aan dat Den Haag er niet voor hen is. De anonieme krachten van de markt waarschuwen voor wat Den Uyl al in 1947 voorspelde. Westerse democratieën besturen louter leegte na alle privatiseringen.

## De interviews

Het artikel spreekt met drie 'ouderwetse' sociaaldemocraten: Jan Pronk (ex-minister Ontwikkelingssamenwerking), Bram Stemerdink (ex-minister Defensie) en Lutz Jacobi (voormalig PvdA-Kamerlid).

### Jan Pronk

Pronk ziet Den Uyl, naast econoom Jan Tinbergen, als zijn grote leermeester. Na Ruttes waarschuwing dacht Pronk: we hebben niet minder Den Uyl nodig, maar juist meer. "Het draait in de huidige politiek vooral om beeldvorming en personen, terwijl het juist om visie en inhoud zou moeten gaan. Dat was bij Den Uyl volop het geval."

Den Uyl baseerde al zijn standpunten op wetenschappelijke analyse. 'Keerpunt 1972', het verkiezingsprogramma van PvdA, PPR en D66, was gegrondvest op Club van Rome-bevindingen. Pronk: "Den Uyl keek naar sociale vraagstukken en zocht naar de wetenschappelijke theorie daaronder. Hij bleef studeren en kon daarom afstand nemen van eerdere standpunten."

### Bram Stemerdink

Stemerdink herinnert zich Den Uyls behoefte aan tegenspraak. Als Kamerlid hoorde hij van Den Uyl: "Bram, als ik een vraag stel, wil ik jóuw mening horen. Praat me niet naar de mond."