# Het westen ziet zich opnieuw als de maat van alle dingen

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/interviews/dutch/het-westen-ziet-zich-opnieuw-als-de-maat-van-alle-dingen.html

## Interview met Jan Pronk

In juli 2016 spreekt MO Mondiaal Nieuws met Jan Pronk, voormalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking en Milieu, over de toenemende tegenstellingen en instabiliteit in de wereld.

## Pessimisme over internationaal bestuur

Pronk stelt dat de wereld het belang van goed internationaal bestuur niet langer inziet. Politieke leiders uit de jaren veertig begrepen dat herhaling van catastrofes uit de eerste helft van de twintigste eeuw alleen kon worden voorkomen door samenwerking binnen een systeem van gedeelde waarden en regels. De Verenigde Naties en later de Europese Unie belichaamden deze aanpak.

In plaats van deze instellingen te versterken, worden ze echter van binnenuit verzwakt. Regeringen keren steeds meer terug naar nationale of nationalistische standpunten, wat leidt tot minder internationale samenwerking op basis van regels en rechten.

## Ideologische overwinningsroes na de Koude Oorlog

Na het einde van de Koude Oorlog ontstond volgens Pronk een ideologische overwinningsroes. Het Westen exporteerde zijn democratische verkiezingen en vrije markt naar de rest van de wereld onder het motto: voor succes, doe als ons.

Het verschil was echter dat West-Europa sociale welvaartstaten en gecorrigeerde markteconomieën had, terwijl dit model niet werd uitgevoerd in de rest van de wereld. Bovendien slaagden neoliberale krachten onder leiding van Thatcher en Reagan erin dit model ook binnen het Westen ter discussie te stellen.

## Mondialisering van de markt

De communicatierevolutie stelde het Westen in staat zijn nieuwe ideologie snel en efficiënt mondiaal uit te dragen. De emerging wereldmarkt gold niet alleen voor goederen en diensten, maar ook voor kapitaal, waardoor de financiële sector zwaarder werd dan de controle van nationale regeringen.

Regelingspogingen bleken vooral succesvol wanneer zij gericht waren op facilitering van marktmondialisering via instellingen als het IMF, de Wereldbank en later de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Successen op andere gebieden, zoals sociale en klimaatafspraken, bleken tijdelijker en kwetsbaarder.

## Drie elkaar beïnvloedende tendensen

Pronk identificeert drie tendensen die elkaar beïnvloeden:

- **Politiek**: terugkeer naar nationale en nationalistische standpunten
- **Cultureel**: verharding van het discours op overheden en burgers; toenemende haat en discriminatie op sociale media
- **Economisch**: dominantie van neoliberale wereldorde

Deze tendensen worden beïnvloed door onder meer de opkomst van nieuwe economische machten en religie als mondiale politieke mobiliseringsfactor.

## Westerse hovaardij en islamitische frustraties

Pronk wijst erop dat frustraties van jongeren in islamitische landen van Afrika en het Midden-Oosten grotendeels teruggaan op gevoelens van uitsluiting, discriminatie en gebrek aan perspectief. Het Westen wil echter het eigen beleid dat deze situatie heeft bevorderd niet erkennen.

De westerse hovaardij weigert ook gevolgen van kolonisering toe te geven en de aanwezigheid van discriminatie en racisme in eigen samenlevingen in te zien. Deze hovaardij draagt bij tot de reacties die vandaag ontstaan.