# April 2008

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/weblog/nederlands/april-2008.html

## De discussie voortgezet (15 april 2008)

Jan Pronk beschrijft een debat met Wouter Bos over sociaal-democratische beginselen. Bos reageerde in januari in het blad Socialisme en Democratie op Pronks Den Uyl-lezing, met commentaar op vijf punten: het gelijkheidsbegrip, kritiek op fatsoen in het PvdA-beginselprogram, de positie van de middenklasse ten opzichte van de onderklasse, solidariteit en eigenbelang van de middenklasse, en Pronks stelling dat sociaal-democratie gebaseerd moet zijn op kritische analyse van het kapitalisme.

Pronk schreef een reactie onder de titel "Verwerp het onfatsoenlijke kapitalisme" (titel van de redactie). Hij had een ander voorstel: "Neem afstand van het kapitalistische stelsel". Pronk legde uit dat hij niet opriep tot verwerping van het kapitalisme, maar tot breideling ervan.

## Het begrip breideling

Breideling betekent: inperking en sturing van het kapitalisme. Dit accepteert de markt, maar verzet zich tegen:
- grote ongelijkheid in economische macht
- uitbuiting van arbeid
- het terzijde schuiven van mensen die door de markt "te licht bevonden worden"
- manipulatie van behoeften en materialistisch consumentisme
- overheersing van culturele, sociale en publieke levenssfera door economische mechanismen gericht op maximale winst

Breideling stelt de markt ten dienste van menselijke, sociale en culturele waarden die buiten het economische stelsel worden bepaald en overeengekomen.

## Waardering voor het debat

Pronk waardeerde Bos' reactie. Na publicatie ontving hij een e-mail waarin Bos het debat "goed en waardig" noemde en concludeerde dat de verschillen vooral strategisch zijn (hoe mensen mobiliseren voor gemeenschappelijke idealen) en minder groot voor wat betreft gemeenschappelijke idealen en waarden zelf.

## Strategische versus inhoudelijke verschillen

Pronk beaamt dat hij en Bos van mening verschillen over politieke strategie: hoe vestig je politieke macht, welke compromissen sluit je, hoe mobiliseer je mensen, hoe voorkom je vervreemding? Deze vragen waren niet het onderwerp van zijn lezing, die zich richtte op beginselen en politieke programma van sociaal-democratie.

## Convergentie over idealen

Pronk is blij met Bos' opmerking dat de verschillen over gemeenschappelijke waarden en idealen kleiner zijn dan het soms lijkt. Bos verduidelijkte dat Pronk zich meer richt op groeiende ongelijkheid, terwijl Bos ook waardeert dat de allerarmsten vooruit zijn gegaan. "Wat weegt zwaarder," schreef Bos: "dat de allerarmsten vooruit zijn gegaan, of dat het gat ten opzichte van de beterbedeelden is gegroeid?"

## Nadruk op gelijkheid en armoedebestrijding

Pronk onderstreept dat hij grote nadruk legt op het bestrijden van groeiende ongelijkheid. Hij waardeert economische vooruitgang aan de onderkant, maar stelt dat deze afwegingen eigenlijk door de armen zelf gemaakt zouden moeten worden, niet door politici en theoretici uit de middenklasse. "Ons past bescheidenheid."

## Twee ondersteunende opmerkingen

Pronk benadrukt twee punten uit zijn lezing:
1. Armoede neemt veel minder sterk af dan vaak wordt beweerd. Dit geldt voor het Westen, maar niet overal. Internationale cijfers dekken de werkelijkheid onvoldoende.
2. Dat armoede blijft is mede toe te schrijven aan het economisch gedrag van de middenklasse en aan politieke beslissingen.