# Januari 2008

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/weblog/nederlands/januari-2008.html

## Den Uyl lezing 2007: Open Links

Op 13 januari 2008 reflecteerde Jan Pronk op de Den Uyl lezing die hij in december 2007 had uitgesproken, twintig jaar na Den Uyls overlijden. De lezing droeg de titel "Open Links" en richtte zich op vragen rond de toekomst van de sociaal-democratie.

## Kernstelling: linkse politiek in verandering

Pronk pleitte voor een linkse politiek die kritisch staat tegenover het kapitalisme en gebaseerd is op beginselen en waarden. Deze politiek zou utopisch moeten zijn, gegrond op hernieuwd geloof in de maakbaarheid van maatschappelijke processen. Tegelijkertijd moet het een open politiek zijn: niet alleen open naar traditionele waarden, maar ook naar grote toekomstvragen en naar de wereld om ons heen.

## Kritiek op westerse sociaal-democratie

Pronk betoogde dat westerse sociaal-democratische partijen, inclusief de PvdA, hun kritische houding jegens het kapitalisme hebben afgezwakt, terwijl het kapitalisme juist aan kracht heeft gewonnen door globalisering. Deze partijen richten zich vooral op nationale problemen en koesteren de middenklasse in postindustriële samenlevingen, terwijl zij het zicht op de onderklasse hebben verloren. De onderklasse wordt in het globaliseringsproces steeds meer uitgesloten, wat wordt gelegitimeerd door afschaffing van het gelijkheidsbeginsel.

## Prioriteiten voor sociaal-democratie

Pronk stelde dat de sociaal-democratische beweging zich moet oriënteren op:

- Bestrijding van ongelijkheid als hoogste prioriteit, inclusief ongelijkheid voortvloeiend uit overmatige consumptie, energieverbruik en milieugebruik
- Rentmeesterschap over de aarde en haar natuurlijke hulpbronnen
- Het begrip "naaste" als iedereen die op je pad wordt gesteld, ongeacht afkomst of gezindheid

## Kritiek op insluiting/uitsluiting

Pronk wees erop dat de PvdA heeft gekozen voor een verzorgingsstaat gebaseerd op lotsverbondenheid, maar dat de praktijk leidt tot expliciet beleid van insluiting met bijbehorende uitsluiting. Dit staat haaks op sociaal-democratische beginselen. Hij citeerde Wim Kok uit een eerdere Den Uyl lezing: "we laten niemand los", maar merkte op dat veel mensen daadwerkelijk worden buitengesloten.

## Reacties van coreferenten

Jet Bussemaker en Paul Tang reageerden op vijf hoofdpunten:

- Pronk zou globalisering te veel als kwaad zien
- Onvoldoende recht doen aan middengroepen
- Te weinig aandacht voor verlicht eigenbelang bij vormgeving verzorgingsstaat
- Negeren van individualisering in de samenleving
- Verabsolutering van links-rechts tegenstelling ten koste van culturele tegenstellingen

## Pronks verdediging

Pronk verduidelijkte dat hij globalisering niet als kwaad ziet, maar als feit met goed en slechte kanten. Het is onvermijdelijk, maar de huidige fase draagt een eenzijdig kapitalistisch karakter. Internationale systemen faciliteren economische en technologische ontwikkelingen optimaal, maar zijn ontoereikend toegerust om sociale gevolgen (uitbuiting, uitsluiting, armoede, ongelijkheid) tegen te gaan en milieuverslechtering te voorkomen.

Pronk betoogde dat sociaal-democratische politiek het karakteristieke, richting en tempo van globalisering moet bijsturen, zodat mensen democratisch en gelijkwaardig kunnen beslissen over algemeen belang, maatschappelijke vooruitgang, culturele ontwikkeling en duurzaam milieu, zonder dat kapitalisme, profijt en commercie de dienst uitmaken.