# Repliek

> Canonieke pagina: https://www.janpronk.nl/weblog/nederlands/januari-2008/repliek.html

## De Den Uyl lezing 2007

Jan Pronk hield in december 2007 de Den Uyl lezing, twintig jaar na Den Uyls overlijden. De lezing droeg de titel "Open Links" en stelde vragen over de toekomst van de sociaal democratie.

## Pleidooi voor linkse politiek

Pronk pleitte voor een linkse politiek die:
- Kritisch staat tegenover het kapitalisme
- Gebaseerd is op beginselen en waarden met utopische ambities
- Geloof heeft in de maakbaarheid van maatschappelijke processen
- Open staat naar traditionele waarden en grote toekomstvragen
- Open is naar de wereld

## Kritiek op hedendaagse sociaal democratie

Pronk stelde dat westerse sociaal-democratische partijen, inclusief de PvdA, hun kritische houding ten opzichte van het kapitalisme hebben verzwakt. Dit gebeurde terwijl het kapitalisme door globalisering sterker werd.

Deze partijen:
- Richten zich vooral op nationale problemen
- Koesteren de middenklasse in de postindustriële samenleving
- Hebben het zicht op de onderklasse verloren
- Hebben hun ambities naar beneden bijgesteld (bijvoorbeeld met het begrip "fatsoenlijk bestaan")

## Noodzakelijke vernieuwing

De sociaal-democratische beweging moet volgens Pronk:
- De bestrijding van ongelijkheid tot hoogste prioriteit maken
- Aandacht hebben voor ongelijkheid door overmatige consumptie en energieverbruik
- Zich oriënteren op rentmeesterschap over aarde en natuurlijke hulpbronnen
- Het begrip "naaste" omarmen (iedereen op je pad, dichtbij of ver weg, zonder uitzonderingen)

Pronk betoogt dat exclusie haaks staat op sociaal-democratische beginselen. De PvdA heeft "we laten niemand los" tot principe verheven, maar dit wordt in de praktijk niet nageleefde.

## Reacties van coreferenten

Jet Bussemaker en Paul Tang reageerden op vijf kritiekpunten:
- Pronk zou globalisering te veel als kwaad zien
- Hij zou middengroepen geen recht doen
- Onvoldoende aandacht voor verlicht eigenbelang bij verzorgingsstaat
- Geen oog voor individualisering in de samenleving
- Te veel focus op links-rechts tegenstelling, te weinig op culturele tegenstellingen

## Pronks repliek op globalisering

Globalisering is voor Pronk geen kwaad maar een feit met goede en slechte kanten. Het huidige karakter is eenzijdig kapitalistisch: economische en technologische ontwikkelingen worden gefaciliteerd, maar er is onvoldoende toerustingen tegen sociale gevolgen (uitbuiting, uitsluiting, armoede, ongelijkheid, klimaatverslechtering).

Sociaal-democratische politiek dient globalisering zodanig bij te sturen dat mensen democratisch kunnen beslissen over algemeen belang, vooruitgang, culturele ontwikkeling en duurzaamheid, en dat allen gelijkelijk in welvaart delen in plaats van kapitaal, profijt en commercie.

## Over middengroepen

Pronk beschreef de wereldbevolking als verdeeld in: wereld middenklasse (veertig procent), onderklasse (veertig procent) en toplaag (twintig procent). De middengroepen bevinden zich in alle landen en zijn groeiend in ontwikkelingslanden.

Pronk zag een proces dat de middenklasse versterkt en de onderklasse verzwakt, waardoor ongelijkheid toeneemt. Zijn coreferenten betoogden dat hij de middengroepen hiermee onrecht doet.